داشت در هنگامى كه هيچ مربوبى نبود ، و خداوند ما را چنين وصف مىبايد كرد ، و او زياده از آن است كه وصف‌كنندگان او را وصف نمايند « 1 » . و به اسانيد معتبره از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام منقول است كه : بعد از فوت حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله به نه روز خطبه فرمودند ، كه مضمون بعضى از آن اين است : حمد و سپاس خداوندى را سزاست كه عقلها را عاجز گردانيده از آنكه به غير هستى و وجود او چيزى از كنه ذات و صفات او را بيابند ، يا ذات او را تعقّل نمايند ؛ زيرا محال است كه او را شبيهى و مانندى بوده باشد ، تا از راه مشابهت پى به ذات و صفات او توانند برد ، بلكه او خداوندى است كه تفاوت در ذاتش نيست ، كه اجزاء مختلفه داشته باشد ، و تبعّض در او نمىباشد ، كه تعدّد در صفات او به هم رسد ، دور است از اشياء نه به دورى مكانى ، بلكه به كمال و تنزّه ، و مستولى و متمكّن است بر جميع اشياء نه به اينكه در ميان اشياء و ممزوج به آنها باشد ، بلكه به علم و قدرت و حفظ و تربيت ، عالم است به جميع اشياء نه به يك آلتى كه بدون آن آلت علم نتواند داشت تا محتاج باشد ، بلكه به نفس ذات ، و ميانهء او و معلومش علمى واسطه نيست به غير ذاتش ، اگر گويند كه هميشه بود ، نه اين معنى دارد كه هميشه در زمانى بود ، بلكه به تأويل ازليّت وجود است ، يعنى وجوب وجود او ، و اگر گويند كه هرگز بر طرف نمىشود نه اين معنى دارد كه هميشه در زمانها خواهد بود ، بلكه تأويلش اين است كه عدم بر او محال است « 2 » . و به سند معتبر از حضرت امام محمّد باقر عليه السّلام منقول است كه فرمود : خداوند

--> ( 1 ) اصول كافى 1 / 140 - 141 ح 6 . ( 2 ) بحار الانوار 4 / 221 ح 1 .